ميكردند چنانچه ميفرمايد وَ ما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ « 1 » . تقليد در فروع دين : و اما تقليد در فروع دين باتفاق علماء بر نوع مردم لازم است ، زيرا استنباط احكام شرعيه احتياج بمقدمات زيادى دارد كه اگر عموم مردم بخواهند آن مقدمات را تحصيل و حكم خدا را بدست آورند امور زندگى جامعه مختل مىشود لذا عقل حكم مىكند كسانى كه اشتغال بفنون و امور ديگرى دارند باهل خبره اين فن يعنى مجتهدين جامع شرايط رجوع و طبق رأى آنها رفتار نمايند « 2 » . توضيح لازم : هر چيزى را از جهت اينكه عقل آن را درك مىكند معقول و باعتبار وجود او در ذهن مفهومش گويند ، و بملاحظه اينكه تصور آن مىشود متصور ، و نظر بمطابق بودن او با لفظش معنى نامند ، و از جهت اينكه قصد بفهميدنش تعلق ميگيرد مقصود ، و به لحاظ طلب نمودن او مطلوبش خوانند . وجود و عدم : مفهوم وجود از هر چيزى واضح‌تر است ، زيرا وضوح هر چيزى بوجود او است به جهت اينكه وجود منشأ اثر است ولى حقيقت وجود از هر چيزى مخفىتر است ، براى اينكه حقيقت وجود يعنى هستى مطلق و وجود بدون ماهيت تصور آن ممكن نيست و فقط از روزنه آثار است كه ميتوان آن را تصديق كرد و نفس وجود نقيض عدم است ، بنا بر اين فرض عدم براى وجود و همچنين فرض وجود براى عدم محال است ، زيرا اجتماع نقيضين لازم آيد و محال بودن اجتماع نقيضين از بديهيات اوليه است ، بلكه هر محالى تا به اجتماع نقيضين منتهى نشود محال بودن او ثابت نيست .

--> ( 1 ) سوره جاثيه آيه 23 ( 2 ) مخفى نماند كه منشأ اختلاف فقهاء در بعضى از فروع مسائل علميه براى اين ستكه چون مقدمات استنباط بسيار و در كمال صعوبت و سختى است اختلاف در اين مقدمات منشأ اختلاف در رأى مىشود ، چنانچه در طب و ساير علوم بلكه حرف و صنايع اين اختلاف جارى است هر چند واقع در همه يكى است و ناگفته نماند كه بجهات اختلافات موجوده در هر فنى تا كسى وارد آن فن نشود كاملا پى نميبرد و اين مقدار كه ذكر شد اشارهء بيش نيست .